چطور در زمان جنگ تمرکز کنیم؟
تجربهای واقعی برای دانشآموزهایی که نمیخواهند از مسیر کنکور جا بمانند
وقتی فضای کشور ملتهب میشود، اولین چیزی که ضربه میخورد تمرکز است. مغز انسان در شرایط ناامن بهطور طبیعی وارد «حالت بقا» میشود؛ یعنی بیشتر از هر چیز دنبال امنیت میگردد، نه یادگیری و تحلیل. به همین خاطر خیلی از دانشآموزها در چنین روزهایی فکر میکنند مشکل از اراده یا انگیزهشان است، در حالی که از نظر علمی این اتفاق کاملاً طبیعی است. پژوهشهای علوم اعصاب نشان میدهد در شرایط استرس شدید، فعالیت بخش تصمیمگیری مغز یعنی قشر پیشپیشانی کاهش پیدا میکند و تمرکز سختتر میشود (McEwen, 2007).
اما تجربه نشان داده حتی در همین شرایط هم میشود تمرکز را تا حد زیادی برگرداند؛ نه با فشار زیاد، بلکه با تغییر چند عادت ساده.
تجربهای که از جنگ ۱۲ روزه یاد گرفتیم
در دوره جنگ ۱۲ روزه قبلی، خیلی از دانشآموزها سعی کردند برنامههای سنگین خودشان را بدون تغییر ادامه بدهند. نتیجه معمولاً ناامیدی بود. ذهنی که مدام درگیر خبر و نگرانی است، نمیتواند مثل یک روز عادی چهار یا پنج ساعت عمیق مطالعه کند.
چیزی که در عمل جواب داد، کوچک کردن واحدهای مطالعه بود. به جای چند ساعت پشت سر هم، بازههای کوتاهتر مطالعه خیلی مؤثرتر بودند. حتی نیم ساعت تمرکز واقعی، از چند ساعت مطالعه پراکنده ارزشمندتر است. تحقیقات حوزه روانشناسی شناختی هم نشان میدهد در شرایط استرس، تقسیم کارها به واحدهای کوچکتر باعث کاهش فشار ذهنی و افزایش استمرار میشود (Baumeister & Tierney, 2011).
مدیریت اخبار؛ مهمترین عامل حفظ تمرکز
یکی از اشتباهات رایج در روزهای بحرانی، دنبال کردن مداوم اخبار است. ذهن انسان برای پردازش حجم زیاد اطلاعات منفی طراحی نشده است. وقتی هر چند دقیقه یک بار خبر جدیدی میبینیم، مغز دائماً در حالت هشدار باقی میماند و تمرکز عملاً از بین میرود.
تجربه دانشآموزهای موفق در چنین شرایطی نشان میدهد محدود کردن زمان خبر دیدن به یک یا دو بار در روز میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. وقتی جریان اطلاعات کنترل شود، ذهن فرصت پیدا میکند دوباره وارد حالت یادگیری شود.
وقتی اینترنت محدود میشود، از چه منابع کنکوری استفاده کنیم؟
یکی از نگرانیهای جدی دانشآموزها در زمان محدودیت اینترنت، دسترسی به منابع آموزشی است. خوشبختانه چند بستر داخلی وجود دارد که معمولاً حتی در شرایط اینترنت ملی هم قابل دسترس هستند و میتوانند کمک بزرگی برای ادامه مسیر کنکور باشند.
دانشآموزها میتوانند برای تمرین تست و شرکت در آزمونهای آزمایشی از این منابع استفاده کنند:
سایت کانون فرهنگی آموزش (قلمچی)
سایت کنکور
سایت گاج
https://www.gaj.ir
سایت آلا (جزوه و آموزش رایگان کنکور)
در این سایتها معمولاً آزمونهای آزمایشی، ویدیوهای آموزشی، تحلیل تست و جزوههای کنکوری در دسترس قرار میگیرد و میتوان حتی در شرایط محدودیت اینترنت هم روند مطالعه را حفظ کرد.
تمرکز در روزهای سخت یعنی ادامه دادن، نه عالی بودن
یک نکته مهم که کمتر درباره آن صحبت میشود این است که در شرایط بحران، معیار موفقیت تغییر میکند. در روزهای عادی شاید انتظار داشته باشیم چندین ساعت مطالعه عمیق داشته باشیم، اما در روزهای پرتنش حتی یک یا دو ساعت مطالعه مفید هم ارزشمند است.
روانشناسان این توانایی را «تابآوری» مینامند؛ یعنی ادامه دادن مسیر حتی وقتی شرایط ایدهآل نیست. تحقیقات انجمن روانشناسی آمریکا نشان میدهد افرادی که در بحرانها عملکرد بهتری دارند، کسانی نیستند که استرس را تجربه نمیکنند؛ بلکه کسانی هستند که با وجود استرس، حرکت را متوقف نمیکنند (APA Resilience Research).
جمعبندی
تمرکز در زمان جنگ مهارتی است که باید آگاهانه مدیریت شود. اگر این روزها حواستان زود پرت میشود یا درس خواندن سختتر شده، بدانید که این واکنش طبیعی ذهن است. با کوچکتر کردن زمانهای مطالعه، محدود کردن اخبار و استفاده از منابع آموزشی در دسترس، میتوان حتی در چنین شرایطی هم مسیر کنکور را ادامه داد.
گاهی مهمترین کاری که میتوان انجام داد این است که فقط متوقف نشویم.
دیدگاه خود را بنویسید